Komitet Honorowy


Jadwiga Czartoryska

Krystian Zimerman

Daniel Barenboim

Paul Van Nevel

Jean Tubery

Alain Duault

Paweł Łukaszewski

Jacek Kaspszyk

koncerty 2012

projekt wspolfinansowany przez miasto wroclawBZWBK

Kościół Uniwersytecki we Wrocławiu
16 MAJA 2012
godzina 19.30

HUELGAS ENSEMBLE

„W poszukiwaniu czasu minionego”

pod dyrekcją

PAUL VAN NEVEL

Program:

A. W przeszłość

1. Johann Sebastian Bach (1685-1750) : O wir armen Sünder |1’45

2. Michelangelo Rossi (1601-1656) : Per non mi dir ch’io moia |4’54

3. Orlando di Lasso (1532-1594) : Comme la Tourterelle |3’50

4. Jacob Clement (ca.1515-1556) : Qui consolabatur |5’00

5. Alexander Agricola (1446-1506) : Fortuna Desperata |5’37

6. Guillaume De Machault (1300-1377) : Kyrie z Mszy Notre Dame |6’

7. Anonymus, ca. 1250 : O Maria Maris Stella |4’15

8. Anonymus, 800 :

“Laudes Regiae” na koronację Karola Wielkiego na cesarza w roku 800 |11’00

PRZERWA

B. W przyszłość

1. Anonymus, ca. 1280 : Belial Vocatur |5’36

2. Guillaume De Machault (1300-1377) : Gloria z Mszy Notre Dame |5’

3. Alexander Agricola (1446-1506) : Agnus Dei z Mszy In Minen |8’26

4. Jacob Clement (ca.1515-1556) : Je prens en gré Response: Mourir me fault |7’

5. Orlando di Lasso (1532-1594) : Agnus Dei z Mszy Triste Départ |5’

6. Michelangelo Rossi (1601-1656) : Occhi, un tempo mia vita |3’56

7. Johann Sebastian Bach (1685-1750) : O wir armen Sünder |1’45

 
Obsada koncertu HUELGAS ENSEMBLE „À la recherche du temps perdu”

CANTUS: Poline Renou, Axelle Bernage, Christel Boiron

ALTUS: Achim Schulz

TENOR: Bernd Oliver Fröhlich, George Pooley, Tom Phillips, Matthew Vine

BARYTON: Erik Van Nevel

BAS: Guillaume Olry

Dyrygent i kierownik artystyczny: Paul Van Nevel

Wstęp wolny.

HUELGAS ENSEMBLE

Zespół Huelgas Ensemble został założony przez Paula Van Nevela w 1970 r. w słynnej Scholi Cantorum w Bazylei. Nazwa pochodzi od klasztoru cysterskiego położonego w pobliżu hiszpańskiego Burgos. Początkowo zespół specjalizował się w muzyce współczesnej, szybko jednak skupił się na wykonawstwie muzyki średniowiecza i renesansu, od początku pracując na oryginalnych źródłach i wnosząc żywy wkład do badań nad muzyką dawną. Repertuar zespołu obfituje w zaskakujące, mało znane utwory takich kompozytorów, jak Nicolas Gombert, Claude Le Jeune, Johannes Ciconia, Pierre de Manchicourt i innych. Sztuka wykonawcza Huelgas Ensemble podparta jest głębokim zrozumieniem średniowiecznych i renesansowych technik wokalnych. Zespół nagrał ponad 50 płyt dla Sony i Harmonii Mundi, a wśród wielu wyróżnień, jakie otrzymał, znajduje się nagroda belgijskiej krytyki muzycznej Caecilia Price, Le Monde de la Musique Choc de l’Année, Nagroda Edisona, Cannes Classical Award oraz „Prix in honorem” Akademii Charles Cros i niemiecka German ECHO Classic Award (2011).

Huelgas Ensemble jest subsydiowany przez rząd flamandzki i miasto Louvain.

BIOGRAFIA

Każdy, kto w latach siedemdziesiątych miał zaszczyt uczestniczyć w pierwszych koncertach Paula Van Nevela i raczkującego Huelgas Ensemble – mówi o nich do dziś. Do głowy przychodzą dwa słowa: onieśmielenie i zachwyt. Zachwyt pozostał, choć minęły ponad trzy dekady. Onieśmielenie towarzyszące słuchaniu nieoswojonych, nowych dźwięków dawnej muzyki, echa sprzed wielu stuleci – powinno z czasem osłabnąć. A jednak nie osłabło. Oto powód, dla którego Huelgas Ensemble nie zeszło dotąd ze sceny. Ciągle i wciąż ożywia dzieła zapomnianych mistrzów. Paula i jego zespołu nigdy nie ma się dość, ich wierni słuchacze nigdy nie są znudzeni, a nowi zawsze oniemieją z zachwytu.

Kilka lat temu, po pierwszym koncercie zespołu w Nowym Jorku, znaczący magazyn „Newsday” pisał o „wspaniale nastrojonym instrumencie” i o tym, że Nowy Jork w końcu zrozumiał, czego mu brakowało przez tyle lat. „New York Times” określił Huelgas krótko jako superb. Podobne hymny pochwalne można usłyszeć od Stanów Zjednoczonych po Japonię, nie wyłączając oczywiście Europy: Saintes, Brukseli, Rijsel, Klagenfurtu, Evory… Długo można by wymieniać.

Paul Van Nevel jest czasem nazywany detektywem muzyki, Herkulesem Poirot czy Sherlockiem Holmes’em. To prawda – połowę swego życia spędza na przetrząsaniu bibliotek. Jak głosi wiersz opiewający tego Illustrimus magister polyphoniae, słynnego mistrza polifonii:

Włamujesz się do papierowych lochów

Cierpliwie szukasz właściwego klucza

I z klatek pięciolinii

Wypuszczasz na wolność głosy Europy.

„Przeoranie” przez Paula Van Nevela manusktyptów sprzed wielu stuleci uwolniło z hermetycznego kręgu kilku muzykologów takie nazwiska, jak Nicolas Gombert, Claude Le Jeune, Johannes Ciconia, Pierre de Manchicourt i wiele innych. Badania założyciela Huelgas przełożyły się także na przenikliwą, erudycyjną precyzję, z jaką zespół wykonuje zapomnianą muzykę. Ich interpretacje dowodzą głębokiego zrozumienia dominujących w średniowieczu i renesansie poglądów muzycznych.

Trzeba przyznać, że Paul Van Nevel jest nader biegły w odczytywaniu dawnych notacji i łacińskich tekstów, na tym jednak nie poprzestaje. Umieszcza muzykę w szerszym kontekście intelektualnym i kulturowym epoki, studiuje retorykę klasyczną i patologię humoralną. Tę ostatnią zgłębia, zajmując się wielkim średniowiecznym scholastykiem Albertusem Magnusem, tę pierwszą – w związku z teatro della memoria włoskiego renesansowego humanisty Giullia Camilla Delmimia. Bierze także pod uwagę obowiązujące za życia kompozytorów kanony literackie.

Charakterystyczna dla Huelgas Ensemble jest wyjątkowa czystość brzmienia. Każdy z dwunastu głosów wyraźnie manifestuje swoją obecność, stapiając się jednocześnie z innymi, dzięki czemu powstaje harmonijna symfonia dźwięków – raz masywna, innym razem delikatna, często zaś bardzo żarliwa. Huelgas Ensemble brzmi jak połączenie nieba z ziemią.

Co nieszczególnie zaskakujące, Paul Van Nevel i jego zespół są obsypywani nagrodami. Cecciliaprijs belgijskiej prasy muzycznej, Choc de l’Année francuskiego Le Monde de la Musique, nagroda Edisona, Cannes Classical Award w dziedzinie muzyki dawnej, Prix in honorem Akademii Charles Cros, nagroda honorowa Europejskiej Unii Radiowej i Radia Kanadyjskiego – to lista dalece niekompletna, wystarcza jednak z pewnością jako gwarancja najwyższej jakości i zachęta dla każdego melomana, by włączyć dziesiątki płyt Huelgas Ensemble do swojej kolekcji. Zespół nagrywa regularnie dla Sony Classics (seria Vivarte) i Harmonii Mundi.

Jest coś wstrząsającego w momencie, w którym Huelgas Ensemble przełamuje ciszę. Nie tyle szokującego czy sensacyjnego, ile napełniającego głęboką pokorą, nostalgią oraz najwyższym szacunkiem i podziwem dla dziwnie znajomego piękna muzycznych skarbów Europy. Ta muzyka ożywa w chwili, w której twórczy duch (Paul Van Nevel) ją odkrywa i trwa, póki ją mistrzowsko dostraja.

Geert van Istendael

belgijski pisarz, eseista i miłośnik muzyki

Paul Van Nevel
À la recherche du temps perdu – W poszukiwaniu czasu minionego

Podróż muzyczna zaplanowana przez Huelgas Ensemble składa się z dwóch etapów, z których jeden jest lustrzanym odbiciem drugiego. Pierwszą część wyprawy rozpoczynamy w baroku i cofamy się przez renesans aż do średniowiecza. W drugiej części przeciwnie – startujemy od trzynastowiecznej Ars Antiqua, by dotrzeć w końcu do chorału Jana Sebastiana Bacha, który jednocześnie otwiera i zamyka wieczór.

Na każdym etapie podróży zwiedzamy najważniejsze zabytki wybranej epoki muzycznej. To, że Bach jest startem i metą, nie powinno nikogo dziwić; jego dzieło to dziś nadal biblia sztuki kontrapunktycznej. Mimo że Bach nie włączył nigdy O wir armen Sünder do żadnej ze swoich kantat bądź Pasji, jest to bez wątpienia jedno z jego najlepszych opracowań i zajmuje jako takie poczesne miejsce w słynnej kolekcji chorałów, jaką po śmierci kompozytora przygotował do druku jego syn Carl Philipp Emanuel.

Reprezentant średniowiecza reprezentuje jednocześnie jedną z głównych form uprawianych w okresie Ars Antiqua – motet. Utwór pt. O Maria Maris Stella był najprawdopodobniej jednym z największych przebojów 13 wieku: zachował się właściwie we wszystkich najważniejszych manuskryptach (początkowo tylko dwa głosy, jednak w późniejszych źródłach znajdujemy trzeci lub nawet czwarty głos). Co typowe dla średniowiecznej polifonii, kompozycja rozpada się na szereg odcinków, z których każdy jest opracowaniem innych słów.

Utwory Guillaume’a De Machauta to niewątpliwie szczytowe osiągnięcia późnego średniowiecza. Msza Notre-Dame zajmuje wśród nich pozycję centralną. Jej czterogłosowy kontrapunkt został naszkicowany ostrą, gotycką kreską, co pozwala wysłyszeć takie wyrafinowane chwyty rytmiczne i harmoniczne, jak technika hoketowa czy podwójne tony prowadzące.

Wczesny renesans reprezentuje współczesny i kolega Josquina Desprez – Alexander Agricola. Jego sztuka przyniosła mu sławę już za życia, była też jednak krytykowana za nazbyt śmiały kontrapunkt, który nie przestaje zaskakiwać słuchacza wirtuozowskimi zestawieniami rytmicznymi. Agricola dysponował mistrzowskim wyczuciem proporcji.

Muzyka dojrzałego i późnego renesansu nie ma wiele wspólnego z kapryśną i zaskakującą sztuką Agricoli. Zarówno Jacob Clement, jak i Orlando di Lasso to raczej humaniści, dla których słowo i jego znaczenie jest alfą i omegą kontrapunktu.

Jacob Clement był prawdopodobnie najbardziej tragiczną postacią muzycznego renesansu, na pewno zaś najsłynniejszym renesansowym alkoholikiem. Jego wysoce melancholijne kompozycje są jednym ze szczytowych punktów szesnastowiecznej muzyki wokalnej a capella.

Madrygał Michelagela Rossiego to pod każdym względem ekscentryk – nie tylko w programie dzisiejszego koncertu, ale także w historii muzyki 17 wieku. Jego odważne wiraże i zboczenia harmoniczne, enharmoniczna chromatyka i wybór tonacji (np. Gis-dur i des-moll) były przedmiotem licznych obiekcji i dyskusji już za życia kompozytora, co nie przeszkodziło Pietrowi della Valle napisać w Della musica dell’età nostra (1640), że inwencja kontrapunktyczna Rossiego stawia go w rzędzie najświetniejszych kompozytorów.

Paul Van Nevel

 

—————————————————————————————————–

Sala Koncertowa Filharmonii Wrocławskiej
23 MAJA 2012
godzina 19.30

Koncert nadzwyczajny

NORWID CHOPIN

wykonawcy

Andrzej SEWERYN

i

Janusz OLEJNICZAK

 

Program wieczoru poetycko-muzycznego:

Koncepcja i realizacja : Krzysztof Andrzej Jeżewski

  1. Nekrolog Fryderyka Chopina (do słów: „w Ojczyźnie spoczął, bo jest wszędzie”) F. Chopin – Nokturn c-moll op. 48 nr 1 2. Promethidion (Prolog, od „Witajcie anieli…”) 3. Próby (Pięć zarysów, w. 1- 45) F. Chopin – Etiuda h-moll op. 25 nr 1 4. Cisza (Wieczór w pustkach, w. 1-38 ) F. Chopin – Preludium cis-moll op. 45 5. Aerumnarum plenus 6. Modlitwa F. Chopin – Nokturn b-moll op. 9 nr 1 7. Wczora-i-ja 8. Dziejów mądre są ekwacje… (Salem cz. VI-VIII) F. Chopin – Etiuda f-moll op. 10 nr 9 9. Do słynnej tancerki… 10. W tej powszedniości… 11. Do Stanisławy Hornowskiej F. Chopin – Nokturn H-dur op. 32 nr 1 12. Niewola (Prolog) F. Chopin – Preludium d-moll op. 28 nr 24 14. Fatum F. Chopin – Etiuda op. 25 nr 11 15. Rymy dorywcze F. Chopin – Preludium fis-moll op. 28 nr 8 16. Fortepian Szopena F. Chopin – Etiuda c-moll op. 10 nr 12  

Janusz Olejniczak

Andrzej Seweryn